باش‌گاه هنر آی جی ام | IGM Club

باش‌گاه هنر آی‌جی‌ام

مانیفستی برای بازسازی زیرساخت اجتماعی موسیقی مستقل

از رسانه تا جامعه

مجلهٔ IGM از آغاز، صرفاً یک رسانهٔ موسیقی نبود. این پروژه در اصل تلاشی پژوهشی و فرهنگی برای فهم موسیقی مستقل، مطالعهٔ فرایندهای خلاقه، مستندسازی تجربه‌های زیستهٔ هنرمندان و شناخت بسترهای آلترناتیوِ تولید، اجرا و انتشار موسیقی بود.

در طول سال‌ها فعالیت، آنچه در IGM شکل گرفت تنها مجموعه‌ای از مقالات، مصاحبه‌ها و گزارش‌ها نبود؛ بلکه شبکه‌ای از تجربه‌ها، گفت‌وگوها، همکاری‌ها و روابط انسانی بود. شبکه‌ای که به‌تدریج نشان داد مسئلهٔ اصلی موسیقی مستقل صرفاً کمبود رسانه، محتوا یا حتی امکانات فنی نیست.

مسئلهٔ اصلی، کمبود جامعه است.

بخش بزرگی از هنرمندان مستقل در شرایطی فعالیت می‌کنند که ناچارند تقریباً تمام مسئولیت‌های حرفه‌ای خود را به‌تنهایی بر عهده بگیرند؛ از خلق اثر و تمرین گرفته تا ضبط، انتشار، تبلیغات، اجرا، مدیریت ارتباطات و توسعهٔ مخاطب. نتیجهٔ این وضعیت، فرسودگی، پراکندگی و از بین رفتن بخش مهمی از ظرفیت خلاق جامعهٔ موسیقی است.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر این نیست که چگونه موسیقی تولید کنیم؛ بلکه این است که چگونه می‌توان شرایطی فراهم کرد که موسیقی مستقل بتواند دوام بیاورد، رشد کند و نسل‌های جدیدی از هنرمندان را پرورش دهد.

پاسخ ما به این پرسش، Club IGM | باش‌گاه هنر است.

—

موسیقی مستقل به زیرساخت اجتماعی نیاز دارد

جامعه‌شناسان هنر سال‌هاست نشان داده‌اند که هنر هرگز محصول فعالیت فردی صرف نیست.

هوارد بکر در کتاب «جهان‌های هنر» توضیح می‌دهد که هر اثر هنری حاصل شبکه‌ای از همکاری‌ها، روابط و مشارکت‌های انسانی است. پی‌یر بوردیو نیز نشان می‌دهد که سرمایهٔ اجتماعی، یعنی شبکهٔ ارتباطات مبتنی بر اعتماد، یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت و پایداری فعالیت‌های فرهنگی است.

هنرمندان مستقل معمولاً از دسترسی به بسیاری از ساختارهای رسمی محروم‌اند. به همین دلیل آنچه می‌تواند کمبود منابع مالی یا نهادی را تا حدی جبران کند، وجود یک جامعهٔ فعال و منسجم است؛ جامعه‌ای که امکان یادگیری، همکاری، تبادل تجربه و خلق فرصت‌های تازه را فراهم کند.

به همین دلیل، باش‌گاه هنر را نباید صرفاً یک کلاب یا انجمن هنری دانست. این پروژه تلاشی برای ساختن زیرساخت اجتماعی موسیقی مستقل است؛ زیرساختی که بتواند میان افراد، ایده‌ها، پروژه‌ها و فرصت‌ها پیوند برقرار کند.

—

حلقهٔ مفقودهٔ موسیقی مستقل

در بسیاری از کشورها، رشد یک صحنهٔ موسیقایی از سالن‌های بزرگ، جشنواره‌های بین‌المللی یا بازارهای حرفه‌ای آغاز نمی‌شود.

نقطهٔ آغاز معمولاً بسیار کوچک‌تر است.

یک اجرای بیست نفره.
یک گردهم‌آیی محلی.
یک فضای هنری مستقل.
یک شب شنیداری.
یک جَم‌سشن.
یک اجتماع کوچک از هنرمندان و مخاطبان.

پژوهش‌های حوزهٔ مطالعات صحنه‌های موسیقایی نشان می‌دهد که این فضاهای کوچک در واقع موتور محرک موسیقی مستقل هستند. جایی که هنرمندان نخستین مخاطبان خود را پیدا می‌کنند، آثارشان را آزمایش می‌کنند، همکاران آیندهٔ خود را می‌شناسند و هویت یک صحنهٔ موسیقایی شکل می‌گیرد.

با این حال، در بسیاری از زیست‌بوم‌های موسیقی مستقل، دقیقاً همین حلقه وجود ندارد.

ما معمولاً از هنرمند انتظار داریم اثر تولید کند و ناگهان وارد بازار حرفه‌ای شود؛ اما میان این دو مرحله، شبکه‌ای از فضاهای کوچک، اجراهای مستمر، روابط حرفه‌ای و فرصت‌های تدریجی رشد وجود ندارد.

نتیجه روشن است:

پروژه‌ها پیش از بلوغ متوقف می‌شوند.
مخاطبان شکل نمی‌گیرند.
همکاری‌ها به وجود نمی‌آیند.
و استعدادها پیش از شکوفایی از چرخه خارج می‌شوند.

از منظر اقتصاد فرهنگی، این وضعیت به معنای وجود شکاف در زنجیرهٔ تأمین موسیقی است.

خلق اثر، تمرین، اجرا، بازخورد مخاطب، شبکه‌سازی، مستندسازی، انتشار و توسعهٔ بازار، حلقه‌های مختلف یک فرایند واحد هستند. حذف هر یک از این حلقه‌ها، کل اکوسیستم را تضعیف می‌کند.

در این میان، اجراهای کوچک و جامعه‌محور همان حلقهٔ مفقوده‌ای هستند که می‌توانند میان خلاقیت فردی و توسعهٔ حرفه‌ای پلی پایدار ایجاد کنند.

—

چرا باش‌گاه هنر؟

باش‌گاه هنر آی‌جی‌ام از دل همین مشاهده شکل گرفته است.

اگر IGM در مرحلهٔ نخست به مطالعه و مستندسازی موسیقی مستقل می‌پرداخت، اکنون در مرحله‌ای تازه می‌کوشد در ساختن شرایط لازم برای رشد آن مشارکت کند.

این باش‌گاه بر پایهٔ این باور شکل گرفته است که یادگیری، خلاقیت و توسعهٔ حرفه‌ای فرایندهایی جمعی هستند.

اتین ونگر در نظریهٔ «اجتماعات عمل» نشان می‌دهد که بخش بزرگی از دانش حرفه‌ای نه در کلاس‌های رسمی، بلکه در جوامعی شکل می‌گیرد که اعضای آن‌ها دغدغه‌ای مشترک دارند و از طریق همکاری، مشاهده و تبادل تجربه از یکدیگر می‌آموزند.

باش‌گاه هنر تلاشی است برای شکل‌دادن به چنین جامعه‌ای.